Muốn biết nhà mình cần mua bao nhiêu gạo một tháng, không cần đoán. Với giả định mỗi bữa người lớn ăn hai chén cơm, một người ăn hai bữa cơm mỗi ngày dùng khoảng 7 kg gạo một tháng, ba bữa thì khoảng 11 kg. Gia đình bốn người thường cần từ gần 30 đến hơn 40 kg, tùy thói quen ăn. Các con số này là kết quả phép tính ở dưới, anh chị thay số của nhà mình vào sẽ ra đúng hơn.
Bài này nói cách tính từng bước, bảng số cho các cỡ gia đình, và cách chọn bao gạo mua để không tồn lâu hay thiếu giữa tháng.
Cách tính trong ba bước
- Cơm mỗi ngày của một người. Số chén mỗi bữa nhân số bữa cơm mỗi ngày nhân khối lượng một chén cơm.
- Đổi từ cơm ra gạo. Gạo nấu chín nở ra nhiều lần. Chia khối lượng cơm cho hệ số nở.
- Nhân với số ngày và số người.
Hai con số trong ví dụ là giả định, anh chị tự đo lại như sau:
- Một chén cơm nặng khoảng 150 g. Đong một chén cơm nhà mình rồi cân. Chén ăn cơm, bát tô và chén của người ăn nhiều khác nhau rất xa.
- Gạo nấu chín thành cơm nặng gấp khoảng 2,5 lần. Tỷ lệ này phụ thuộc loại gạo và lượng nước. Cân gạo trước khi nấu, cân cơm sau khi nấu để có số của nhà mình. Xem thêm cách tính chén cơm trong bài 1 kg gạo nấu được bao nhiêu chén cơm.
Ví dụ cho một người lớn
Giả sử mỗi bữa ăn hai chén cơm, mỗi chén 150 g, ăn hai bữa cơm mỗi ngày:
- Cơm mỗi ngày: 2 chén × 150 g × 2 bữa = 600 g.
- Gạo mỗi ngày: 600 g ÷ 2,5 = 240 g.
- Gạo mỗi tháng (30 ngày): 240 g × 30 = 7,2 kg.
Nếu ba bữa cơm: cơm 900 g mỗi ngày, gạo 360 g, mỗi tháng 10,8 kg.
Bảng theo thói quen ăn
| Thói quen một người | Cơm mỗi ngày | Gạo mỗi ngày | Gạo mỗi tháng |
|---|---|---|---|
| 1 chén × 2 bữa | 300 g | 120 g | 3,6 kg |
| 2 chén × 1 bữa | 300 g | 120 g | 3,6 kg |
| 2 chén × 2 bữa | 600 g | 240 g | 7,2 kg |
| 2 chén × 3 bữa | 900 g | 360 g | 10,8 kg |
| 3 chén × 2 bữa | 900 g | 360 g | 10,8 kg |
Người lao động chân tay, người trẻ đang lớn thường ăn nhiều hơn mức này. Người ăn kiêng, người cao tuổi, trẻ nhỏ thì ít hơn. Trẻ dưới 5 tuổi có thể chỉ cần khoảng một nửa lượng của người lớn. Đây là mức tham khảo, mỗi người một khác.
Gia đình bốn người
Ví dụ hai vợ chồng, hai con đi học:
- Hai người lớn: mỗi người 2 chén × 2 bữa, tổng 7,2 kg × 2 = 14,4 kg.
- Hai con, mỗi bé ăn khoảng một chén rưỡi × 2 bữa: cơm 450 g, gạo 180 g mỗi ngày, mỗi tháng 5,4 kg, hai bé 10,8 kg.
- Tổng: 14,4 + 10,8 = 25,2 kg mỗi tháng.
Một bao 25 kg vừa đủ cho khoảng một tháng nếu cả nhà ăn cơm hai bữa mỗi ngày. Nếu ăn đủ ba bữa cơm, cần khoảng 35 đến 40 kg.
Nhưng cả nhà không ăn cơm ba bữa mỗi ngày
Con số trên là cơm. Trong thực tế mỗi nhà thay đổi:
- Sáng ăn bún, phở, bánh mì, xôi, mì gói. Gạo vẫn có trong bún phở nhưng bạn không mua ở dạng gạo.
- Bữa trưa ăn ngoài hoặc ở cơ quan, ở trường.
- Nhà có khách, ngày lễ, cuối tuần ăn nhiều hơn.
- Nấu cháo, nấu xôi, làm bánh cũng tốn gạo.
Cách chắc nhất để biết nhà mình dùng bao nhiêu là ghi sổ: tháng này mua bao nhiêu kg, hết ngày nào, thêm vài ngày trừ hao. Sau hai ba tháng bạn có con số của riêng mình, đỡ phải tính.
Phiếu tự tính cho nhà mình
Điền số của nhà vào từng dòng, làm lần lượt cho từng người (hoặc từng nhóm người ăn giống nhau):
- Số chén cơm mỗi bữa: ____
- Số bữa cơm mỗi ngày: ____
- Khối lượng một chén cơm (g), cân thật: ____
- Cơm mỗi ngày (g) = dòng 1 × dòng 2 × dòng 3: ____
- Hệ số nở của gạo nhà mình (cân cơm chín chia cân gạo sống), tạm dùng 2,5: ____
- Gạo mỗi ngày (g) = dòng 4 ÷ dòng 5: ____
- Gạo mỗi tháng (kg) = dòng 6 × 30 ÷ 1.000: ____
Cộng kết quả của mọi người trong nhà rồi cộng thêm một phần dự phòng cho khách, ngày lễ và các lần nấu cháo, nấu xôi. Nhiều nhà để dư khoảng một phần mười đến một phần năm. Khi có kết quả hai ba tháng thực tế thì điều chỉnh lại cho khớp.
Hệ số nở thay đổi theo giống gạo và lượng nước. Gạo dẻo nấu nhiều nước nở nhiều hơn, gạo rời nấu ít nước nở ít hơn. Hệ số này càng lớn thì mỗi ngày dùng càng ít gạo, nên đo sai chỗ này sẽ lệch cả phép tính. Cách đo: cân đúng 200 g gạo, nấu như mọi lần, xới tơi, rồi cân ngay phần cơm (trừ khối lượng nồi). Để nguội lâu cơm sẽ mất hơi nước, số cân sẽ nhẹ đi.
Chọn cỡ bao hợp với nhà mình
Mua bao lớn thường rẻ hơn tính theo ký, nhưng gạo để lâu giảm mùi thơm, dễ có mọt nếu cất không tốt. Nên chọn theo thời gian ăn hết:
| Nhà ăn khoảng | Bao nên chọn | Lý do |
|---|---|---|
| Dưới 5 kg mỗi tháng (1 người) | Bao 5 kg | Hết trong khoảng một tháng, gạo luôn mới |
| 10 – 15 kg mỗi tháng (2 – 3 người) | Bao 10 kg | Dùng hết trong khoảng 3 đến 4 tuần |
| 25 – 40 kg mỗi tháng (4 người trở lên) | Bao 25 kg | Dùng hết trong khoảng 3 đến 4 tuần |
Gạo thơm nhẹ, gạo mới nên dùng sớm hơn gạo thường. Hạn dùng và dấu hiệu gạo hỏng có trong bài gạo để được bao lâu. Muốn đọc đúng nhãn bao thì xem cách đọc nhãn bao gạo.
Cất gạo để không hao
- Đổ gạo vào thùng nhựa hoặc hũ có nắp kín, để nơi khô mát.
- Không để bao gạo sát nền, sát tường ẩm.
- Không trộn gạo mới vào gạo cũ còn trong thùng. Dùng hết rồi lau khô thùng mới đổ gạo mới.
- Kiểm tra mỗi tuần: mùi lạ, mọt, vón cục.
Cách làm đầy đủ có trong mẹo bảo quản gạo tại nhà không bị mối mọt.
Quán ăn, bếp tập thể, trường học
Ở quy mô lớn, tính bằng suất ăn chứ không tính bằng chén. Mỗi suất nặng nhẹ khác nhau, hao hụt khi nấu số lượng lớn, giá gạo. Cách làm có trong bài cách tính định mức tiêu hao gạo cho bếp ăn tập thể.
Mẹo giảm hao
- Đong gạo bằng cùng một ca hoặc cốc đong, nấu đúng lượng cần.
- Nấu thừa thì cất tủ lạnh sớm, hâm lại hoặc làm cơm chiên. Cách cất an toàn nằm trong bài cơm để qua đêm có ăn được không.
- Vo nhẹ, không vo mạnh làm vỡ hạt, bớt trôi gạo theo nước vo.
- Đừng dồn gạo xuống đáy hũ nhiều tháng mà không dùng.
Hỏi nhanh
Một người ăn bao nhiêu kg gạo một tháng?
Theo ví dụ trong bài, khoảng 3,6 đến 11 kg tùy số bữa cơm và số chén mỗi bữa. Người ăn hai bữa cơm mỗi ngày, hai chén mỗi bữa dùng khoảng 7 kg.
Gia đình bốn người cần bao nhiêu gạo một tháng?
Từ gần 30 kg đến hơn 40 kg nếu ăn cơm đủ cả tháng. Ăn nhiều bún phở thì ít hơn.
Con số này có chính xác không?
Nó là phép tính từ giả định. Cân thật một chén cơm và tỷ lệ gạo nở của nhà mình để ra số đúng hơn.
Mua bao 25 kg cho hai người có dư quá không?
Hai người ăn khoảng 14 kg một tháng, bao 25 kg dùng gần hai tháng. Nếu cất kỹ thì ổn, nhưng gạo thơm nên mua bao nhỏ hơn để luôn mới.
Có nên trữ gạo nhiều tháng không?
Chỉ trữ nếu có chỗ cất khô thoáng, kín. Còn lại mua theo mức dùng trong một đến hai tháng.
