Gà con mới nở chưa tự giữ được nhiệt. Việc quyết định nhất trong những ngày đầu là giữ đủ ấm, cho uống nước sạch ngay khi vào chuồng úm, và cho ăn cám chuyên dùng cho gà con. Nhiều hướng dẫn kỹ thuật giữ nhiệt độ sát gà con khoảng 32 đến 35°C trong tuần đầu, sau đó giảm dần khoảng 2 đến 3°C mỗi tuần. Con số cụ thể nên lấy theo hướng dẫn của nơi bán giống, còn quan sát đàn gà là cách kiểm tra chắc nhất.
Bài này đi qua việc chuẩn bị chuồng úm, giữ nhiệt, nước và thức ăn, đọc hành vi đàn gà và những sai sót hay gặp.
Chuẩn bị chuồng úm trước khi gà về
Làm xong mọi thứ trước ít nhất một ngày:
- Vệ sinh và để khô. Quét sạch, rửa, phơi khô nền và vách, để trống chuồng một thời gian theo hướng dẫn của thú y địa phương trước khi nhập đàn mới.
- Quây úm. Dùng tấm quây tròn hoặc vuông giữ gà gần nguồn nhiệt, không để gà đi xa rồi lạnh. Không có góc nhọn, khe hở để gà con chui vào kẹt.
- Chất độn nền. Rải lớp trấu, mùn cưa khô, sạch, không mốc. Trấu là chất độn rẻ và dễ kiếm, nhớ chọn trấu khô, không bụi nhiều, không có mùi mốc. Bên trên có thể lót giấy báo hoặc giấy sạch trong vài ngày đầu để gà con dễ ăn.
- Nguồn nhiệt. Đèn úm hoặc bóng sưởi treo trên quây, có thể nâng hạ để chỉnh nhiệt độ. Bật trước vài giờ để chuồng ấm lên khi gà về.
- Nhiệt kế đặt ngang tầm gà con, không đặt sát bóng đèn.
- Máng ăn, máng uống đủ số lượng, rửa sạch và để sẵn.
- Chống cháy, chống điện giật. Dây điện treo chắc, đèn cách xa vật liệu dễ cháy như giấy và trấu.
Nhiệt độ: bao nhiêu và đo ở đâu
Gà con lúc mới nở lông tơ mỏng, thân nhiệt điều chỉnh chưa tốt. Lạnh hay nóng quá đều nguy hiểm. Một hướng dẫn thường gặp:
| Tuần tuổi | Nhiệt độ sát gà con (tham khảo) |
|---|---|
| Tuần 1 | khoảng 32 – 35°C |
| Tuần 2 | giảm khoảng 2 – 3°C |
| Tuần 3 | giảm thêm khoảng 2 – 3°C |
| Tuần 4 trở đi | giảm dần đến nhiệt độ môi trường, khi gà đã đủ lông |
Con số khác nhau giữa các giống, các hãng giống và mùa. Hỏi nơi mua gà giống và làm theo bảng họ đưa. Đo ở tầm gà con, nhiệt độ sát sàn quan trọng hơn nhiệt độ trên cao.
Đọc hành vi đàn gà
Nhiệt kế chỉ là phụ. Cách đáng tin nhất là nhìn đàn gà:
- Gà rải đều quanh nguồn nhiệt, đi lại, ăn uống, ngủ rải rác: nhiệt độ vừa.
- Gà chen chúc, tụm lại dưới nguồn nhiệt, kêu chíp chíp liên tục: lạnh. Hạ bóng thấp hơn hoặc tăng nhiệt.
- Gà tản ra xa nguồn nhiệt, nằm xòe cánh, há mỏ thở, uống nhiều: nóng. Nâng bóng cao hơn hoặc giảm nhiệt.
- Gà dồn về một góc: có gió lùa. Che chắn gió, giữ chuồng kín nhưng thông thoáng.
Đàn úm đúng thì ban đêm gà nằm rải đều, không chồng đống. Chồng đống là dấu hiệu cần chỉnh ngay vì gà ở dưới có thể bị đè ngạt.
Nước uống: việc đầu tiên khi gà về
- Cho gà uống ngay khi vào quây, trước khi cho ăn. Nhúng nhẹ mỏ vài con vào nước để chúng nhận ra máng, những con khác sẽ bắt chước.
- Nước sạch, nhiệt độ gần nhiệt độ phòng, đừng lạnh. Gà qua vận chuyển mệt, nước quá lạnh dễ gây lạnh bụng.
- Máng uống đủ, cách nguồn nhiệt và thức ăn một khoảng. Đặt cao vừa tầm lưng gà, đừng để chất độn rơi vào máng.
- Rửa máng mỗi ngày. Nước bẩn là nguồn lây bệnh nhanh nhất.
Có người pha thêm đường glucose hoặc điện giải cho gà vừa về để gà hồi sức. Nếu định làm vậy, hỏi thú y về liều lượng và thời gian, đừng pha theo trí nhớ.
Thức ăn những ngày đầu
- Dùng cám chuyên cho gà con, có hàm lượng đạm và dinh dưỡng phù hợp giai đoạn đầu. Đọc nhãn bao và làm theo hướng dẫn.
- Rải cám trên giấy sạch hoặc khay nông ở hai ngày đầu cho gà dễ thấy, rồi chuyển dần sang máng ăn.
- Cho ăn ít, nhiều lần, để cám luôn tươi. Cám rải lâu bị ẩm, bẩn.
- Chưa cần thêm gì ngoài cám chuyên dụng và nước. Thức ăn tự pha chưa đủ cân đối dễ làm gà con chậm lớn. Nếu định tự pha thì xem bảng tỷ lệ phối trộn thức ăn cho gia cầm và những sai lầm hay gặp khi tự phối trộn.
Gà con còn noãn hoàng trong bụng nên vài ngày đầu có thể ăn ít, nhưng nước thì không được thiếu. Bỏ ăn kéo dài, ủ rũ là dấu hiệu cần xử lý. Khi đến lúc đổi sang cám giai đoạn kế tiếp, trộn dần cám mới vào cám cũ trong khoảng một tuần, đừng đổi hẳn trong một ngày.
Không khí và độ ẩm
- Thông thoáng nhưng không gió lùa. Giữ ấm không có nghĩa là bít kín. Khí amoniac từ phân tích tụ lại gây hại mắt và phổi gà.
- Nếu bước vào chuồng thấy cay mắt, nặng mùi thì quá nhiều amoniac, cần thay chất độn và tăng thông gió.
- Chất độn khô. Chất độn ẩm là nơi mầm bệnh phát triển. Xới đảo và thay phần ẩm, đừng đợi hết đợt úm.
- Bụi: trấu hay mùn cưa bụi nhiều gây hại đường hô hấp.
Mật độ và mở rộng quây
Gà con càng lớn càng cần nhiều chỗ. Mở rộng quây dần theo ngày tuổi, theo hướng dẫn của nơi mua giống. Quá chật gà cạnh tranh ăn uống, đàn không đều, dễ cắn mổ nhau. Quá rộng sớm gà ra xa nguồn nhiệt và bị lạnh. Quan sát cách gà phân bố, chỉnh dần.
Nguồn gốc con giống và phòng bệnh
- Mua gà từ cơ sở giống có nguồn gốc rõ, có giấy kiểm dịch khi vận chuyển. Gà yếu, rốn hở, chân khô ngay từ đầu thì khó cứu.
- Nhìn kỹ lúc nhận: gà nhanh nhẹn, mắt sáng, lông khô, rốn khô, bụng mềm vừa phải, chân đứng vững.
- Lịch tiêm phòng, thuốc phòng cầu trùng và vệ sinh thú y theo hướng dẫn của thú y địa phương. Mỗi vùng, mỗi đàn có tình hình dịch khác nhau, nên mình không đưa lịch cụ thể ở đây.
- Hạn chế người lạ, dụng cụ và chó mèo ra vào khu úm. Có chậu sát khuẩn chân ở cửa.
- Gà ốm cách ly sớm, hỏi thú y thay vì tự mua thuốc theo lời kể.
Sai sót hay gặp
- Chưa bật nguồn nhiệt trước khi gà về: gà lạnh ngay lúc đầu.
- Nhiệt độ quá cao liên tục: gà khát, yếu, lông thưa.
- Đèn treo quá thấp hoặc quá gần chất độn: nguy cơ cháy.
- Nước bẩn, máng ít: gà tranh nhau, bệnh lây nhanh.
- Chất độn ẩm, ít thay: amoniac, cầu trùng, nấm mốc.
- Cho ăn thức ăn không phù hợp lứa tuổi.
- Để thức ăn bị mốc: nguy hiểm cho gà con vì nhạy với độc tố.
Hỏi nhanh
Gà con mới về nên cho ăn hay cho uống trước?
Cho uống trước. Khi gà đã uống thì cho ăn.
Úm gà bao lâu thì hết?
Thường vài tuần, đến khi gà đủ lông và chịu được nhiệt độ môi trường. Thời gian cụ thể tùy giống, mùa và hướng dẫn của nơi cung cấp giống.
Gà chụm lại thành đống là sao?
Thường là lạnh hoặc có gió lùa, hoặc gà sợ. Kiểm tra nhiệt độ, gió, tiếng động. Chỉnh ngay để tránh gà đè nhau.
Có cần đèn suốt đêm không?
Nguồn nhiệt thì cần liên tục trong thời gian úm, còn ánh sáng và thời gian chiếu sáng tùy hướng dẫn nuôi. Hỏi nơi cung cấp giống.
Gà con chết nhiều trong tuần đầu thì làm gì?
Kiểm tra nhiệt độ, nước, thông gió. Giữ lại vài con chết, gọi thú y xem. Không tự dùng thuốc kháng sinh mà chưa biết nguyên nhân.
