Đổi sang loại cám khác mà đổ hết một lần là cách dễ khiến gà heo bỏ ăn, phân lỏng, chậm lớn vài ngày. Cách an toàn là trộn cám mới vào cám cũ, tăng dần tỷ lệ cám mới trong khoảng một tuần, rồi mới đổi hẳn. Nhiều hãng thức ăn cũng khuyến cáo đổi dần như vậy, thường vào khoảng 5 đến 7 ngày. Hướng dẫn trên bao của hãng cụ thể là nguồn đáng tin nhất, mình chỉ dùng bài này để hiểu lý do và tính cho đúng lượng.
Phần dưới có bảng đổi cám theo ngày, cách tính số cám cần mua để không thiếu giữa chừng, dấu hiệu cần lùi lại và vài lúc không nên đổi.
Vì sao đổi đột ngột lại dễ rối loạn
Ruột vật nuôi có hệ vi sinh quen với khẩu phần đang ăn. Đổi cám nghĩa là đổi nguyên liệu, tỷ lệ đạm, béo, xơ, đôi khi cả dạng cám (bột hay viên) và phụ gia. Hệ vi sinh và men tiêu hóa cần thời gian để thích nghi.
Ngoài ra còn mùi vị. Vật nuôi, nhất là heo con và gà con, có thể chê cám lạ và ăn ít đi. Ăn ít thì tăng trọng chậm, đàn lớn không đều.
Đổi đột ngột không phải lúc nào cũng gây bệnh, nhưng rủi ro cao hơn và thiệt hại thường là những ngày ăn kém, phân nát, khó nhận ra ngay.
Khi nào cần đổi cám
- Chuyển giai đoạn: cám con sang cám choai, cám choai sang cám thịt, cám gà con sang gà hậu bị, gà hậu bị sang gà đẻ. Nhà sản xuất thường ghi tuần tuổi hoặc cân nặng chuyển trên bao.
- Đổi hãng cám: vì giá, vì hết hàng, vì không hợp đàn.
- Đổi dạng: từ cám bột sang cám viên hoặc ngược lại.
- Từ cám công nghiệp sang tự trộn, hoặc ngược lại.
- Đổi mục đích nuôi: ví dụ gà thịt chuyển sang vỗ béo, gà hậu bị chuyển đẻ.
Mọi trường hợp trên đều nên đổi dần. Đổi giai đoạn thì còn phải xem đúng thời điểm: chuyển sớm quá hoặc muộn quá đều có cái giá của nó. Theo hướng dẫn của nhà sản xuất trên bao và theo cân nặng, tuổi thực tế của đàn.
Bảng đổi cám trong bảy ngày
Lịch thông dụng, chia theo tỷ lệ cám mới trong khẩu phần mỗi ngày:
| Ngày | Cám cũ | Cám mới |
|---|---|---|
| 1 – 2 | 75% | 25% |
| 3 – 4 | 50% | 50% |
| 5 – 6 | 25% | 75% |
| 7 | 0% | 100% |
Trộn kỹ hai loại cám trước khi cho ăn, để vật nuôi không nhặt riêng loại thích. Với cám viên và cám bột trộn chung thì cần đảo thật đều vì chúng tách lớp nhanh.
Nếu đàn có biểu hiện lạ ở một bước nào, xem phần sau và lùi lại. Đàn lớn, khỏe, ăn tốt thì có thể đi nhanh hơn. Đàn nhỏ, yếu, hoặc đang chịu stress thì đi chậm hơn, mỗi bước kéo ra thành 3 ngày.
Tính số cám cần mua để không thiếu giữa chừng
Một sai lầm hay gặp là còn rất ít cám cũ, mua cám mới xong mới lo đổi dần, kết quả là không đủ cám cũ để trộn. Tính trước:
Trong lịch bảy ngày ở trên:
- Lượng cám cũ cần: 0,75 × 2 + 0,5 × 2 + 0,25 × 2 = 3,0 ngày ăn.
- Lượng cám mới cần: 0,25 × 2 + 0,5 × 2 + 0,75 × 2 + 1 × 1 = 4,0 ngày ăn.
Ví dụ đàn mỗi ngày ăn 100 kg cám. Muốn đổi dần trong bảy ngày thì cần khoảng 300 kg cám cũ và 400 kg cám mới. Tức là khi còn khoảng ba ngày cám cũ trong kho, phải bắt đầu đổi, và cám mới phải có sẵn đủ cho bốn ngày đầu.
Với đàn ăn 100 kg mỗi ngày, lịch đổi cụ thể là:
| Ngày | Cám cũ (kg) | Cám mới (kg) |
|---|---|---|
| 1 | 75 | 25 |
| 2 | 75 | 25 |
| 3 | 50 | 50 |
| 4 | 50 | 50 |
| 5 | 25 | 75 |
| 6 | 25 | 75 |
| 7 | 0 | 100 |
| Cộng | 300 | 400 |
Đàn nhỏ hơn thì chia theo tỷ lệ: đàn ăn 10 kg mỗi ngày cần 30 kg cám cũ và 40 kg cám mới.
Nếu cám cũ ít hơn 3 ngày ăn, hoặc không còn cám cũ, có hai cách: kéo ngắn lịch (ít an toàn hơn) hoặc pha cám mới với một ít bắp, tấm, cám gạo trong nhà đang cho ăn trước giờ, rồi giảm dần. Cách thứ hai tùy tình hình, nên hỏi thú y hoặc nhà cung cấp cám.
Đổi cám theo từng loại vật nuôi
- Heo con: nhạy với đổi cám nhất, đặc biệt sau cai sữa. Đi chậm, bước nhỏ. Theo dõi phân từng ngày. Nước uống sạch, đủ.
- Heo thịt: chịu đổi cám tốt hơn heo con, nhưng vẫn đổi dần. Cách tự phối khẩu phần cho heo thịt có trong công thức phối trộn thức ăn cho heo thịt.
- Gà con: đổi theo tuần tuổi ghi trên bao. Không để gà đói vì chờ cám mới.
- Gà đẻ: đổi cám sai lúc có thể làm tụt đẻ vài ngày. Đổi dần, tránh lúc nắng nóng. Công thức phối cho gia cầm có trong bảng tỷ lệ phối trộn thức ăn gia cầm.
- Gà thả vườn: ngoài cám còn có phần ăn tự nhiên ngoài vườn, vẫn nên đổi dần. Một cách nuôi khác dùng cám lên men được mô tả trong cách nuôi gà thả vườn bằng cám men vi sinh.
- Vịt: tương tự gà, nhưng ăn nhanh và uống nhiều. Máng nước phải đầy đủ trong những ngày đổi cám.
Dấu hiệu đang đổi quá nhanh
Theo dõi trong những ngày đổi cám:
- Ăn ít đi, còn thừa cám trong máng.
- Phân lỏng, nát, màu lạ hơn bình thường.
- Vật nuôi ủ rũ, lông xù.
- Đàn lớn không đều, vài con tụt hẳn.
- Gà đẻ giảm đẻ rõ rệt.
Gặp một trong các dấu hiệu trên, lùi lại bước trước (ví dụ đang ở 50/50 thì về 75/25), giữ vài ngày cho đàn ổn rồi mới đi tiếp. Kiểm tra thêm nguyên nhân khác: nước uống, nhiệt độ chuồng, vừa tiêm phòng hay không. Nếu bỏ ăn nhiều, tiêu chảy kéo dài hơn vài ngày, hoặc có con ngã bệnh, gọi thú y. Đừng tự cho thuốc theo lời truyền miệng.
Những lúc không nên đổi cám
- Đang có bệnh trong đàn, hoặc đang điều trị.
- Vừa tiêm phòng, vừa chuyển chuồng, vừa nhập đàn mới.
- Đợt nắng nóng gắt hoặc lạnh đột ngột. Vật nuôi đã stress nhiệt rồi, đừng cộng thêm stress đổi cám.
- Heo nái sắp đẻ, vừa đẻ. Hỏi thú y trước khi đổi.
Nếu buộc phải đổi (hết cám cũ, cám cũ bị mốc…), đổi càng chậm càng tốt trong chừng mực có thể và bổ sung nước sạch.
Đọc nhãn cám trước khi đổi
Hai loại cám cho cùng một giai đoạn vẫn có thể khác nhau nhiều. Xem trên nhãn:
- Đối tượng và giai đoạn: cám này dành cho vật nuôi nào, độ tuổi hay cân nặng bao nhiêu.
- Thành phần chỉ tiêu: protein thô tối thiểu, độ ẩm tối đa, xơ thô, béo thô, canxi, phốt pho.
- Phụ gia, thuốc: có phụ gia nào cần lưu ý không, có thời gian ngừng thuốc trước khi giết thịt hay không.
- Ngày sản xuất, hạn dùng, hướng dẫn cho ăn.
Đừng trộn lâu dài hai loại cám khác nhau nếu chưa rõ thành phần và phụ gia, vì có thể cộng dồn một chất nào đó vượt mức hoặc làm lệch tỷ lệ dinh dưỡng. Trộn chỉ để chuyển tiếp. Cách đọc nhãn một loại bao thực phẩm, tinh thần tương tự, có trong bài cách đọc nhãn bao gạo.
Đổi từ cám công nghiệp sang tự trộn
Cùng nguyên tắc: đổi dần. Khẩu phần tự trộn thường dùng cám gạo, bắp, tấm, đậu nành và phụ gia, tỷ lệ và hàm lượng có thể khác nhiều so với cám công nghiệp. Nên bắt đầu từ lượng nhỏ, quan sát đàn, tăng dần. Không nên tự giảm bớt đạm hay khoáng chỉ vì thấy rẻ hơn: thiếu thì đàn lớn chậm và tốn công hơn. Xem các sai lầm hay gặp khi tự phối trộn thức ăn chăn nuôi trước khi bắt tay vào làm.
Nếu nguyên liệu tự mua như cám gạo, hãy chọn loại nguyên chất, mới, không có mùi ôi. Cách phân biệt cám gạo nguyên chất và cám pha trộn có thể giúp.
Việc nên làm mỗi lần đổi cám
- Đọc hướng dẫn chuyển cám của hãng trên bao.
- Tính lượng cám cũ và cám mới cần cho cả lịch chuyển.
- Chọn ngày thời tiết ổn, đàn khỏe, không trùng tiêm phòng.
- Trộn đều hai loại, tăng cám mới từng bước.
- Quan sát lượng ăn và phân mỗi ngày. Ghi sổ.
- Giữ nước uống sạch, đủ.
- Gặp dấu hiệu lạ thì lùi bước trước, hỏi thú y nếu kéo dài.
- Khi đã chuyển xong, tiếp tục theo dõi vài ngày.
Hỏi nhanh
Đổi cám mấy ngày thì xong?
Thường khoảng 5 đến 7 ngày. Đàn nhỏ hoặc yếu thì kéo dài hơn. Xem hướng dẫn của nhà sản xuất trên bao.
Có cần nhịn ăn một bữa trước khi đổi cám không?
Không cần, và không nên. Cho ăn bình thường theo lịch, chỉ đổi tỷ lệ cám.
Có được trộn cám hai hãng khác nhau không?
Được trong giai đoạn chuyển tiếp. Không nên trộn lâu dài vì khó biết đàn đang nhận những gì, và nếu có chuyện thì khó tìm nguyên nhân.
Vật nuôi không chịu ăn cám mới thì sao?
Lùi lại bước trước, giữ tỷ lệ cám cũ cao hơn vài ngày rồi tăng chậm hơn. Kiểm tra cám mới có mùi lạ, có bị ẩm không. Đàn kém ăn kéo dài thì hỏi thú y.
Đổi cám lúc nào trong ngày là tốt?
Bắt đầu từ bữa sáng cho dễ theo dõi cả ngày, nhất là lúc trời mát. Tránh đổi vào buổi nóng nhất.
